Fleire unge må velje realfag

– Vi må sørge for at vi har nok arbeidskraft med rett kompetanse i tida framover. Arbeidslivet er i aukande grad teknologidrive, og kompetanse innan realfag og teknologi er heilt avgjerande for Noreg si konkurransekraft, sa forskings- og høgare utdanningsminister Eileen Fugelsnes under innspelsmøtet.Bilete: Ei rekke aktørar frå utdanningsektoren, næringslivet, fagforeningar og offentleg sektor var samla til innspelsmøte til nasjonal strategi for realfag og teknologi på Høgskulen på Vestlandet. Foto: Mauricio Pavez

Må styrke realfag i heile utdanningsløpet 

Det var i april i år at regjeringa varsla ein ny nasjonal strategi for realfag og teknologi. Øyvind Midtbø Berge, prorektor for nyskaping og regional utvikling ved Høgskulen på Vestlandet (HVL), innleia innspelsmøtet. Han understreka at HVL har utdanningar som tek for seg heile spekteret, frå barnehage- og lærarutdanning til ingeniør- og teknologiutdanningar.  

– HVL har Noregs største lærarutdanning og landets nest største ingeniørutdanning. Derfor er realfags- og teknologikompetanse noko vi er svært opptatt av, enten er det er næringslivet eller barnehagen og skulen vi utdannar til, sa Berge. 

Bilete: Prorektor for nyskaping og regional utvikling ved HVL, Øyvind Midtbø Berge, innleia innspelsmøtet. 

Det var stor semje blant deltakarane i møtet om at det er naudsynt å sjå heile utdanningsløpet i samanheng, frå barnehage og skule til høgare utdanning. 

– Eg er glad for det eg høyrer om å satse på lærarane og lærarutdanningane. Ved HVL har vi fokus på ulike måtar å lære på. Med ein stor reform i norsk lærarutdanning og tiltak for ein meir praktisk skule, kan vi styrke elevane sin kunnskap og motivasjon for realfag, sa dekan ved Fakultet for lærarutdanning, kultur og idrett, Vegard Fusche Moe. 

Motivasjon og interesse for realfag var det fleire som var opptatt av. 

– Ein må starte tidleg med å få barn og unge interessert i realfag. Eit mål på om ein har lykkast med ny realfagsstrategi, er om det er blitt kult å vere nerd i Noreg, sa Lars Leegaard Marøy, administrerande direktør for VilVite. 

Han trakk også fram foreldre som ein nøkkelen for å lykkast. Forsking viser at foreldre er viktig for kva utdanningsval barn tar.

Færre vel realfag på vidaregåande skule

Undersøkingar viser ei negativ utvikling både i elevane sine resultat og interesse for realfag. Færre elevar vel fordjuping i realfag i vidaregåande skule, noko som svekker rekrutteringsgrunnlaget til studiar i høgare utdanning, skriv regjeringa på si nettside.

Dette er noko HVL merker. HVL utdannar morgondagens ingeniørar, og har ei rekke ulike ingeniørutdanningar. Dei siste åra har det vore ei auke i talet på søkarar til ingeniørutdanningane, men mange av dei som søker har ikkje realfag frå vidaregåande skule, og er dermed ikkje kvalifiserte.

– Noreg og Vestlandet treng fleire ingeniørar i åra som kjem. Då er det urovekkande at stadig færre er kvalifisert til å ta ei ingeniørutdanning, seier dekan ved Fakultet for teknologi, miljø- og samfunnsvitskap Jens Kristian Fosse.

Opptakskravet til ingeniørutdanning er generell studiekompetanse, i tillegg er det krav om matematikk R1, matematikk R2 og fysikk1 frå vidaregåande skule. Talet på vidaregåande elevar som tar desse faga har falle betydeleg dei siste ti åra. I skuleåret 2024-25 var det 5905 elevar som valde matematikk R2, ein nedgang frå 7084 for skuleåret 2014-15.

Bilete: Dekan Jens Kristian Fosse (t.v), forskings- og høgare utdanningsminister Eileen Fugelsnes og dekan Vegard Fusche Moe. 

HVL må kvalifisere fleire – utan finansiering

Fordi færre unge i dag tar realfag på vidaregåande skule, bruker HVL mykje ressursar, både tid og pengar, på å kvalifisere dei som ønsker å ta ei ingeniørutdanning, men som ikkje har nødvendig realfagsbakgrunn. Dette skjer mellom anna gjennom forkurs, realfagskurs og y- veg for dei som har yrkesfagleg utdanning.

– Det er ein aukande del av studentane på ingeniørutdanning som kjem via desse vegane. Dette er utdanning vi ikkje får finansiering for, og som dei eigentleg burde fått i vidaregåande skule, sa dekan Jens Kristian Fosse.

Fosse oppfordra statsråden til å sjå nærmare på finansieringa av forkurs og realfagskurs. Han fortalte også at det er mange studentar som strevar med grunnleggande matte. Eit av tiltaka HVL har satt i verk er Matte drop- in, eit lågterskeltilbod der studentane kan få ekstra trening og hjelp i matte frå studentassistentar.

Bilete: Statsråden fekk tid til ein tur innom Matte drop- in, eit svært populært tilbod om mattehjelp for studentar på HVL. Kristine Selvikvåg Lundervold (t.h), studiekoordinator for realfag ved Institutt for datateknologi, elektroteknologi og realfag ved HVL, fortalte om tiltaket. Foto: Mauricio Pavez

Næringslivet merkar konsekvensane allereie

Ei undersøking gjennomført av Bergen Næringsråd og Næringsalliansen Vestland viser at 7 av 10 bedrifter på Vestlandet har eit udekka kompetansebehov. Mange bedrifter frykter at kompetansemangelen vil gå utover både vekst og konkurransekraft.

Våre medlemsbedrifter taper allereie i konkurransen fordi dei manglar rett kompetanse. Manglande konkurransekraft er ikkje noko som vil skje i framtida, det skjer allereie i dag,  sa Ann- Kristin Kristoffersen i Bergen Næringsråd.  

Dette var det fyrste av fleire innspelsmøte. Regjeringa har varsla at strategien skal kome i løpet av 2027.