Samtidsdagane 2026

Samtidsdagane 2026 blir arrangert tysdag 27. januar og onsdag 28. januar.

Program 2026
(med atterhald om endringar)

Tysdag 27. januar

Kl. 09.30 – 09.35 – Opning av Samtidsdagane 2026

Kl. 09.35 – 10.30
Stad: AULA

«Robuste foreldre – robuste barn. Om trendar i psykisk helse hos barn og unge og foreldra si rolle i møte med barn og unge som strevar»
v/ psykologspesialist Ester Espeset, Helse Fonna og professor Ove Ronny Olsen Sæle frå Høgskulen på Vestlandet

Robuste barn og vaksne er menneske som meistrar motgang, har god sjølvkjensle, og som har verktøy for å handtere utfordringar og tunge kjensler. I dette innlegget vil psykologspesialist Ester Espeset frå Barne- og ungdomspsykiatrisk poliklinikk (BUP) i Helse Fonna snakke om trendar i psykisk helse hos barn og unge, og foreldre si rolle i møte med barn og unge som strevar. Korleis skal vi utvikle trygge relasjonar og gradvis eksponering for utfordringar og ansvar? Det handlar om å tole livet, ikkje å skjerme seg frå det.

Etter innlegget til Espeset deltar professor Ove Ronny Olsen Sæle frå Høgskulen på Vestlandet i ein styrt samtale med henne. 

Kl. 10.45 – 11.45

Parallelle programpostar

«Barn og unges digitale dømmekraft»
v/ Leif Gunnar Vestbøstad Vik, dagleg leiar Barnevakten og Margareth Eilifsen, dosent ved Høgskulen på Vestlandet

Barn har rett til å ytre seg og få informasjon, rett til å bli verna og rett til utdanning. Korleis fyller vi rettane med innhald slik at barna veks opp og forstår korleis dei skal forhalde seg til ny digital teknologi - og utøver etisk medvit, digital dømmekraft og digital medborgarskap?

I denne programposten vil dagleg leiar i Barnevakten Leif Gunnar Vestbøstad Vik og dosent i pedagogikk Margareth Eilifsen presentere nye digitale trendar, oppdatert forsking og gi perspektiv på digital dømmekraft.

Programposten tek utgangspunkt i den aktuelle boka «Barn og unges digitale dømmekraft»

Jørgen + Anne er sant
v/ Vigdis Hjorth og Henrik Aasgaard Sortland

Nokon vaksne trur ein ikkje blir forelska før ein er tretten år. Men det blir ein. Då Anne gjekk i fjerde, var ho så forelska i Jørgen at ho nesten øydela gjerdet i Banditthagen og sov bak ein stein heile natta då dei ikkje var kjærastar meir. Men Ellen med den lange hestehalen ville også bli kjærast med Jørgen. Då skreiv Anne eit falskt kjærleiksbrev.

Vigdis Hjorth vann Kritikerprisen for beste barnebok då «Jørgen + Anne er sant» vart gitt ut første gong i 1984. Sidan har boka vorte omtalt som ein historisk kjærastroman!

I denne boksamtalen leier høgskulelektor Henrik Aasgaard Sortland ein samtale med Hjorth med utgangspunkt i boka. Ein samtale om forelsking og kjærleik, skriving og litteraturformidling for barn og unge.

11.45 – 12.30 LUNSJ

12.30 – 13.15:

Parallelle programpostar

«Elevens kroppsidentitet - skolens ansvar og muligheter»
v/ Ove Ronny Olsen Sæle, professor, Høgskulen på Vestlandet

Barn står overfor store utfordringar i vår tid som berører kjønn, kropp og seksualitet. Ikkje berre kroppsøvingslærarane, men alle lærarar har eit felles ansvar for å støtte dei i utviklinga av ein trygg og positiv kroppsidentitet. 

I denne programposten vil professor Ove Ronny Olsen Sæle ved Høgskulen på Vestlandet snakke om barns kroppsidentitet og korleis alle som jobbar med barn kan støtte barna i å bli trygge og få ein positivt kroppsidentitet. 

Programposten byggjer på den aktuelle boka «Elevens kroppsidentitet - skolens ansvar og muligheter». 

«Å slippe til. Nedbygging av barrierer for personer med utviklingshemming»
v/ Thomas Owren, førstelektor, Høgskulen på Vestlandet

I FNs Konvensjon om rettane til menneske med nedsett funksjonsevne (CRPD) står det at personar med funksjonsnedsetjingar har rett til å delta på lik linje med andre i samfunnet.

I denne programposten vil førstelektor Thomas Owren ved Høgskulen på Vestlandet snakke  om kva hindringar personar med utviklingshemming møter og kva som skal til for at barn og unge menneske med utviklingshemming kan få høve til å delta på lik linje med andre barn innanfor barnehage, skule og helse- og omsorgstenester.

Programposten byggjer på den aktuelle boka «Å slippe til. Nedbygging av barrierer for personer med utviklingshemming»

Kl. 13.30 – 14.15 

«Du eneste. Historien om Gunvor Hofmo og Ruth Maier»
v/ Hilde Hagerup og Henrik Aasgaard Sortland

I boka «Du eneste» skildrar forfattar Hilde Hagerup den sanne kjærleikshistoria mellom poeten Gunvor Hofmo og den jødiske flyktningen Ruth Maier, som vart deportert og drepen i Auschwitz i 1942. Hagerup vil i denne programposten snakke om boka og skildre ein epoke prega av forbod, uvisse og aukande fascisme, men også av ungdommeleg mot, fellesskap og eit sterkt ønske om å finne si eiga stemme.

«Du eneste» er ein ungdomsroman, men også ei brennande aktuell lesaroppleving for vaksne – ei påminning om kva som står på spel når humanisme og kjærleik blir pressa av hat og trussel. Kritikarane har trilla fleire seksarar på terningen og boka vann Brageprisen i 2025. 

Hagerup vil først innleie om boka før høgskulelektor Henrik Aasgaard Sortland leiar ein samtale med henne om boka og skriveprosessen, om sorg, mot og håp, om forholdet mellom fiksjon og røyndom.

Kl. 14.30 – 15.15 

«Det gode mennesket i Sandvika» – Ein boksamtale mellom Vigdis Hjorth og Henrik Aasgaard Sortland

Gjennom eit lang forfattarskap har Vigdis Hjorth utforska eigne erfaringar litterært i hovudverk som «Arv og miljø» og «Er mor død». Samstunes har ho løfta blikket rundt seg. Hjorth ser samtidsmennesket og dets utfordringar, og anten det er hjulskift eller EUs postdirektiv greier ho å opne opp for dei største eksistensielle perspektiva. Ikkje minst gjeld dette hennar siste roman «Det gode mennesket i Sandvika», der både tittel og handling er inspirert av dramatikar Bertolt Brechts teaterstykke «Det gode mennesket frå Sezuan». 

I denne boksamtalen leiar høgskulelektor Henrik Aasgaard Sortland ein samtale med Hjorth med utgangspunkt i boka «Det gode mennesket i Sandvika». Ein samtale om å prøve å vere eit godt menneske når alt er så dyrt, om humor og alvor, om skriving - og om korleis Hjorth lèt seg inspirere av andre forfattarar i eiga skriving. 

Onsdag 28. januar

Kl. 09.45 – 10.45

Israel. Et land i kamp
v/ Sidsel Wold og Leif Tore Trædal

Då Hamas angrep 7. oktober var Israel allereie eit splitta samfunn, eit svekt land prega av sterke interne motsetningar og rasande demonstrasjonar mot ei regjering som splittar befolkninga.

I tida etter angrepet, og i takt med talet på drepne på Gaza, har motsetningane og den indre uroa vakse. Ingen israelarar er upåverka av denne stormen. Korleis har det Israel mange beundra for 40-50 år sidan vorte til den kontroversielle staten vi ser i dag?

I denne programposten vil forfattar og journalist Sidsel Wold forklare bakgrunnen for dei djupe skiljelinjene. Ho vil fortelje om møte med religiøse og sekulære israelarar, busetjarar, gisselfamiliar og politikarar – innbyggjarar som drøymer om ei heilt ulik framtid for landet – og stiller spørsmålet om Israel vil overleve den djupe splittinga internt. Innleinga er basert på den aktuelle boka "Israel. Et land i kamp"

Etter innleiinga til Wold vil førsteamanuensis Leif Tore Trædal frå Høgskulen på Vestlandet leie ein styrt samtale med henne

Kl. 11.00 – 12.00

HAT – fortellinger om ytre høyre
v/ Øyvind Strømmen og Thor Erik Sortland

I land etter land i Europa blir ytre normalisert høgre, meiner forfattar Øyvind Strømmen. Dei siste tiåra har idear som ein gong vart sett på som ekstreme, gradvis funne vegen inn i den etablerte politikken.

I denne programposten vil Strømmen ta oss med gjennom Europa for å forstå denne utviklinga. Frå Berlin til Bratislava, frå Flandern til Lisboa vil han fortelje om møte med forskarar, aktivistar og vanlege menneske om korleis ytre høgre har vakse seg sterkare. Han vil fortelje om stader der vald og terror har ramma, og han undersøkjer korleis radikalisering skjer både på gata og på internett. Innleinga er basert på den aktuelle boka «HAT. Fortellinger om ytre høyre»

Etter innleiinga til Strømmen vil førsteamanuensis Thor Erik Sortland frå Høgskulen på Vestlandet leie ein styrt samtale med han

Kl. 12.00 – 12.45 LUNSJ

Kl. 12.45 - 13.30 

Mamma er konspirasjonsteoretiker
v/ Christine Rehn Jensen

Kva skjer når di eiga mor byrjar å tru at pandemiar, krigar og jordskjelv blir iscenesett av ein skjult maktelite – og du står makteslaus ved sida av?

I boka «Mamma er konspirasjonsteoretiker» prøver journalist Christine Rehn Jensen å forstå kva som driv slike prosessar: Kva for nokre sosiale, psykologiske og kulturelle mekanismar kan gjere heilt vanlege menneske opne for ekstraordinære forklaringar?

I dette innlegg forteljar Rehn Jensen om kva ho såg etter å ha gått undercover i konspirasjonsgrupper på nett, sett korleis grovt hat og antisemittisme får fotfeste, kven som tener på desinformasjon.

Konspirasjonsteoriar kan skape mistillit til medium, styresmakter og vitskap, og i verste fall gi grobotn for vald. Samtidig er dette ei historie om sorg, skam og kjærleik. Kva gjer det med ein familie når røyndommen plutseleg ikkje lenger er felles?

Kl. 13.45 – 14.30

Storbritannia. Landet som ble en verdensmakt
v/ Øivind Bratberg og Svein Olav B. Langåker

Det er vanskeleg å overdrive Storbritannia si rolle i moderne verdshistorie. Som tidlegare kolonimakt, som heim for nokre av dei største forfattarane og tenkjarane i historia, og ikkje minst som leverandør av kultur og underhaldning – det vere seg popartistar, fotballspelarar eller kongelege skandalar.

Det er så mykje som fascinerer ved Storbritannia og samtidig – tidvis – så lite vi forstår. I dette innlegget vil statsvitar og historikar Øivind Bratberg ta oss med på ein reise gjennom Storbritannias politiske og kulturelle historie – frå det gamle England til dagens meir fragmenterte røyndom. Det blir monarki og aristokrati, Churchill, fotball og Magna Carta. Foredraget vil gi deg ei forståing av Storbritannias innverknad og rolle i verda – då og no og tek utgangspunkt i boka «Storbritannia. Landet som ble en verdensmakt»

Etter innleiinga til Bratberg vil journalist Svein Olav B. Langåker leie ein samtale med han.

Kveldsarrangement

18.00 – 20.00
Stad: Stord folkebibliotek

Ei verd i endring! Ein kveld om USA, Israel og Storbritannia
ved Hilmar Mjelde, Sidsel Wold og Øivind Bratberg

Eitt år med Trump? Korleis har politikken hans endra USA og kva betyr det for verda?
v/ Hilmar Mjelde, Høgskulen på Vestlandet

Då Hilmar Mjelde oppsummerte Trump si første veke som president, kalla han det eit politisk blitzangrep. På få dagar signerte Trump ordre om å trekke USA ut av Parisavtalen og WHO, erklærte krisetilstand på grensa i sør og gjorde det til offisiell amerikansk politikk at det berre finst to kjønn.

Kva er så status eitt år seinare? Har USA blitt sterkare eller meir splitta? Og kva betyr dette for Europa og Noreg?

I dette innlegget gir HVL-professor Hilmar Mjelde oss analysen av året som har gått og deler inntrykk frå reiser til USA.

Israel. Eit land i kamp
v/ Sidsel Wold

Då Hamas angrep 7. oktober 2023 var Israel allereie eit splitta samfunn, eit svekka land prega av sterke interne motsetnader og rasande demonstrasjonar mot ei regjering som splittar befolkninga. I tida etter angrepet, og i takt med talet drepne på Gaza, har motsetnadene og den indre uroa vakse. Ingen israelarar er upåverka av denne stormen. Korleis har det Israel mange beundra for 40-50 år sidan blitt til den kontroversielle staten me ser i dag? I denne programposten vil forfattar og journalist Sidsel Wold forklara bakgrunnen for dei djupe skillelinjene. Ho vil fortelja om møte med religiøse og sekulære israelarar, busetjarar, gisselfamiliar og politikarar – innbyggarar som drøymer om ein helt ulik framtid for landet – og stiller spørsmålet om Israel vil overleva den djupe splittinga i landet.

Storbritannia. Landet som blei ei verdsmakt
v/ Øivind Bratberg

Det er vanskeleg å overdriva Storbritannia si rolle i moderne verdshistorie. Som tidlegare kolonimakt, som heim for nokre av dei største forfattarane og tenkarane i historien, og ikkje minst som leverandør av kultur og underhaldning – det vera  seg popartistar, fotballspelarar eller kongelege skandalar.

Det er så mykje som fascinerer ved Storbritannia og samtidig – tidvis – så lite me forstår. I dette innlegget vil statsvitar og historikar Øivind Bratberg ta oss med på ei reise gjennom den politiske og kulturelle historia til Storbritannia – frå  det gamle England til dagens meir fragmenterte røyndom. Det blir monarki og aristokrati, Churchill, fotball og Magna Carta. Føredraget vil gi deg ei forståing av innverknaden og rolla til Storbritannia i verda – då og no.

Etterpå samtaler dei med journalist og redaktør Svein Olav Langåker om internasjonal tryggleik, politikk og Noreg si rolle i ei uroleg verd.

Arrangementet er eit samarbeid mellom Samtidsdagane 2026, Stord folkebibliotek og Folkeakademiet Stord

NB – Dette arrangement krev at du har billett.